วิกฤติทางเศรษฐกิจและการเงินเป็นสิ่งที่ทุกคนกลัวกันมาก เพราะมันมักจะมาพร้อมกับผู้ตกงานจำนวนมหาศาล การที่บ้านถูกยึด การล้มละลาย ตลาดหุ้นดิ่งเหว และอาจถึงขั้นมีคนฆ่าตัวตาย มีการทำนายวิกฤติกันทุกปี แต่แทบไม่มีใครทำนายถูก จนไม่สามารถหาแหล่งที่พึ่งเรื่องนี้ได้ ผมจะพูดถึงเหตุผลว่าทำไมเราถึงไม่สามารถทำนายวิกฤติได้ และทำอย่างไรเราถึงจะหลีกเลี่ยงวิกฤติที่ไม่รู้ล่วงหน้าได้ หลายคนอาจมีคำถามว่าทำไมนักเศรษฐศาสตร์ถึงไม่บอกพวกเราว่าวิกฤติจะเกิดเมื่อไหร่ เช่นวิกฤติแฮมเบอเกอร์หรือซัพพราม (subprime) เมื่อปี 2551-2552 ที่อเมริกามีนักเศรษฐศาสตร์ที่มีความสามารถมากมาย ทำไมพวกเขาถึงไม่สามารถทำนายวิกฤติครั้งนี้ได้ มีนักเศรษฐศาสตร์บางคนอาจจะทำนายถูก แต่คนที่ผิดหรือไม่แน่ใจเลยไม่ได้ทำนายก็มีพอๆกัน ที่สำคัญที่สุดหัวหน้าใหญ่ธนาคารกลางสหรัฐ Ben Bernankeไม่สามารถรู้ทันวิกฤติครั้งนี้ เขาเข้ามาควบคุมดูแลธนาคารและบริษัทการเงินสหรัฐช้าไป รู้ตัวอีกทีก็ถูกมัดมือให้ อุ้ม Bear Stearns และ AIG สุดท้ายปล่อยให้ Lehman Brothers ล้มทำให้เศรษฐกิจสหรัฐเริ่มดิ่งเหว ด้วยเหตุที่กล่าวมานี้ผมจึงสรุปว่านักเศรษฐศาสตร์ทำนายวิกฤติครั้งนี้ไม่ถูก เหตุผลสามอย่างที่นักเศรษฐศาสตร์ไม่สามารถทำนายวิกฤติได้มีดังนี้ อย่างแรกคือนักเศรษฐศาสตร์มีข้อมูลไม่ครบ เขาอาจจะไม่มีข้อมูลที่จำเป็นในการทำนายวิกฤติ เราจะเห็นได้ว่าในนาทีท้ายๆก่อนเกิดวิกฤติ ธนาคารกลางสหรัฐต้องขอข้อมูลจากธนาคารต่างๆ ไม่งั้นธนาคารกลางก็ไม่รู้ด้วยซ้ำว่าธนาคารไหนกำลังจะล้ม เหตุผลที่สองคือระบบเศรษฐกิจสมัยนี้ซับซ้อนมาก ทำให้ยากต่อการทำนาย เหมือนพยากรณ์พายุไต้ฝุ่นหนึ่งเดือนข้างหน้าเป็นเรื่องยากสำหรับนักฟิสิกส์ เหตุผลที่สามเป็นเหตุผลที่สำคัญที่สุดและเป็นจุดโฟกัสของบทความนี้
เหตุผลที่เราไม่สามารถทำนายวิกฤติได้ก็เพราะวิกฤติทุกครั้งส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากการทุจริตคอรัปชัน การทุจริตการคอรัปชันหรือพูดง่ายๆว่าการโกง เป็นสิ่งที่ทำนายได้ยาก เพราะผู้ทำการโกงโดยเฉพาะแบบเป็นขบวนการจะพยายามปกปิดอำพราง นักเศรษฐศาสตร์หรือคนทั่วไปจึงไม่สามารถทำนายการโกงได้ วิกฤติซัพพรามที่เกิดจากฟองสบู่อสังหาฯ ก็มีส่วนที่เป็นผลมาจากการทุจริต การทุจริตที่เพิ่งจะถูกตัดสินโดยศาลสหรัฐเมื่อเร็วๆนี้ก็มีคดีที่บริษัทคันทรีวายด์หลอกขายหนี้จำนองบ้านให้กับหน่วยงานรัฐ (Fannie Mae and Freddie Mac) และยังมีบริษัทการเงินอีกมากมายในสหรัฐที่ถูกดำเนินคดีเกี่ยวกับการโกงหน่วยงานรัฐ ต้มตุ๋มผู้ซื้อบ้าน และทำผิดกฎหมายเกี่ยวกับการจำนอง
อีกวิกฤติหนึ่งที่คนไทยควรจะศึกษาก็คือวิกฤติหนี้รัฐบาลของกรีซที่เกิดขึ้นหลังจากวิกฤติซัพพราม ในวิกฤตินี้ประเทศกรีซเรียกว่าล้มละลายแน่นอน ถ้าไม่ได้รับการช่วยไว้จากประเทศในกลุ่มยูโร แต่อย่างไรก็ตามหายนะได้เกิดขึ้นแล้วกับเศรษฐกิจของกรีซ มีชาวกรีซหลายคนที่ฆ่าตัวตายเนื่องจากวิกฤติครั้งนี้ ถ้าถามชาวกรีซว่าอะไรทำให้เกิดวิกฤติครั้งนี้ คุณจะได้คำตอบว่าซองเล็กๆหรือการทุจริตคอรัปชัน ที่ทำให้รัฐบาลกรีซมีหนี้ท่วมหัวจนไม่สามารถจ่ายได้[1] การคอรัปชันเป็นสิ่งที่ชาวกรีซรู้ดีว่ามีการทำกันอย่างแพร่หลาย แม้แต่นายกรัฐมนตรียังออกมายอมรับในเรื่องนี้ และกรีซยังมีปัญหาการหนีภาษีอย่างหนัก ทำให้รัฐบาลสูญเสียรายได้ปีละ 3 หมื่นล้านยูโร หรือกว่าล้านล้านบาท[2] ยิ่งกว่านั้นกรีซประกาศตัวเลขทางเศรษฐกิจและการขาดดุลงบประมาณของรัฐที่ผิดติดต่อกันหลายปี ทำให้ประชาชน นักลงทุน และนักเศรษฐศาสตร์เข้าใจผิดเกี่ยวกับสถานะทางการเงินของประเทศกรีซ ถ้าจะบอกว่าเป็นการปกปิดตัวเลขที่แท้จริงของรัฐบาลก็คงไม่ผิด[3,4] เพราะการทุจริตคอรัปชันทุกรูปแบบแบบนี้ทำให้ประเทศกรีซเผชิญกับวิกฤติอย่างรุนแรงและรวดเร็ว
ผู้อ่านสงสัยไหมครับว่าทำไมชาวกรีซถึงยอมให้รัฐบาลโกงกินและบริหารประเทศแบบผิดๆมาเป็นเวลาหลายปี เพราะรัฐบาลกรีซใช้นโยบายประชานิยมในการหาเสียง ตั้งแต่การจ้างงานของรัฐบาล เงินบำนาญ และการให้ประโยชน์ด้านอื่นๆที่เหมือนกับประกันสังคม เพื่อนชาวกรีซของผมบอกว่าเนื่องจากชาวกรีซส่วนใหญ่เป็นพนักงานรัฐ รัฐบาลจึงใช้การขึ้นเงินเดือนเป็นนโยบายประชานิยม ทั้งๆที่รัฐบาลไม่มีกำลังจ่าย (คนกลุ่มใหญ่ในเมืองไทยมีอาชีพทำนา ถึงรัฐบาลจะใช้การขึ้นเงินเดือนไม่ได้ แต่ก็มีวิธีอื่นในการทำประชานิยม) ภายในระยะเวลาหกปี รัฐบาลกรีซใช้จ่ายเพิ่มขึ้นถึง 87% ในขณะที่เก็บภาษีเพิ่มขึ้นได้แค่ 31% [4] สุดท้ายพอเกิดวิกฤติชาวกรีซก็ประท้วงและปะทะกันเอง วิกฤติที่เกิดขึ้นกับกรีซเป็นสิ่งที่น่าสลดและน่ากลัวมาก
คำถามที่อยู่ในใจตอนนี้ก็คือ แล้วประเทศไทยหละ จะเป็นอย่างกรีซหรือเปล่า ผมบอกแล้วว่าไม่มีใครทำนายวิกฤติที่เกิดจากการทุจริตได้ แต่ตอนนี้ผมเห็นเหตุการณ์หลายอย่างในประเทศไทยที่มีความคล้ายคลึงกับกรีซ ตั้งแต่การทุจริตคอรัปชันขนานใหญ่ ทั้งในโครงการรับจำนำข้าว การลับลอบค้าก๊าซ และโครงการอื่นๆ การใช้นโยบายประชานิยมที่ใช้จ่ายเงินของรัฐเพื่อให้ได้รับเลือกตั้ง รวมทั้งการปกปิดตัวเลขการขาดทุนของโครงการต่างๆ (บัญชีรับจำนำข้าว) และการสร้างหนี้นอกงบประมาณผ่านธนาคารของรัฐเช่นธกส. เหตุการณ์เหล่านี้ล้วนคล้ายคลึงกับสิ่งที่เกิดขึ้นในกรีซก่อนเกิดวิกฤติ
ถึงแม้เราจะทำนายวิกฤติที่เกิดจากการทุจริตไม่ได้ แต่เราสามารถช่วยกันป้องกันไม่ให้เกิดการทุจริตคอรัปชันที่เป็นต้นเหตุของวิกฤติได้ เราในที่นี้หมายถึงคนไทยทุกคน หมายถึงสังคมไทย เพราะวิธีการป้องกันการทุจริตคอรัปชันที่ดีที่สุดต้องมาจากสังคม สังคมไทยสามารถป้องกันการทุจริตได้ด้วยการสร้างระบบลงโทษและให้รางวัลที่ต่อต้านการทุจริต ระบบลงโทษคือสังคมต้องไม่ปล่อยให้มีการทุจริต ไม่ยอมให้มีการทุจริตเพื่อแลกกับผลตอบแทนบางอย่าง(ประชานิยม) และต้องจับผู้ทุจริตมาลงโทษ ความสำคัญของการจับผู้ทุจริตมาลงโทษไม่ใช่เพื่อการชดเชยความเสียหาย แต่เพื่อป้องกันไม่ให้มีผู้ทุจริตอีกในอนาคต ที่ในประเทศกรีซมีการทุจริตอย่างกว้างขวาง เป็นเพราะสังคมรู้ว่ามีการทุจริตแต่ปล่อยให้เกิดขึ้น การทุจริตจึงขยายวงกว้างขึ้นเรื่อยๆและในที่สุดก็ทำลายประเทศ ถ้าเราจับผู้ทุจริตทุกคนมาลงโทษ จะเป็นการส่งสัญญาณให้ผู้ที่คิดจะทุจริตรู้ว่า ถ้าเขาทุจริตเขาไม่มีทางจะหนีพ้นบทลงโทษได้ การจับผู้ทุจริตมาลงโทษนี้เป็นหน้าที่ของสังคม หน่วยงานรัฐบางทีก็ไม่มีความเป็นอิสระพอที่จะจับผู้ทุจริตมาลงโทษ สุดท้ายสังคมไทยจะต้องคอยควบคุมให้เป็นไปตามหลักการของสังคมเอง เช่นถ้ารัฐบาลปล่อยให้มีการทุจริต เราต้องกดดันให้รัฐบาลปราบปรามการทุจริต ถ้ารัฐบาลทุจริตเสียเองเราต้องไม่ปล่อยให้เขาบริหารประเทศ อย่าลืมว่ากรีซใช้เวลาแค่ 6 ปีในการเปลี่ยนจากเศรษฐกิจที่โตเร็วที่สุดเป็นหายนะทางเศรษฐกิจ ระบบรางวัลคือให้รางวัลกับผู้ที่เปิดโปงการทุจริต เราต้องยกย่องให้เขาเป็นวีรบุรุษ เพราะเขาเสี่ยงเอาตัวเองเข้าแลกเพื่ออนาคตของประเทศ
ไม่ว่าเราจะมีความเห็นทางการเมืองอย่างไรก็ตาม คนไทยทุกคนควรจะเห็นพร้อมกันว่าเราต้องต่อต้านการทุจริตคอรัปชันอย่างจริงจัง เพราะการทุจริตไม่ใช่เรื่องไกลตัว เมื่อเกิดวิกฤติขึ้นแล้วทุกคนในประเทศจะเสียหายหมด การทุจริตเกิดขึ้นเพราะสังคมปล่อยให้คนทุจริต ฉะนั้นการทุจริตไม่ใช่ปัญหาของระบอบประชาธิปไตย แต่เป็นปัญหาของสังคมที่สังคมต้องจัดการ
[1] http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303828304575179921909783864
[2] http://en.wikipedia.org/wiki/Tax_evasion_and_corruption_in_Greece
[3] http://en.wikipedia.org/wiki/Hellenic_Statistical_Authority
[4] http://en.wikipedia.org/wiki/Greek_government-debt_crisis
[5] ทุจริตจำนำข้าว http://www.democrat.or.th/th/news-activity/article/detail.php?ID=14187
